Najpiękniejsza na Podhalu

Fot. Thermaleo Plus Sp. z o.o.
Fot. Thermaleo Plus Sp. z o.o.

Szczawnica, położona u stóp Pienin i Beskidu Sądeckiego, została obdarowana przez naturę unikalnym mikroklimatem, czystym powietrzem płynącym z gór i lasów modrzewiowych oraz źródłami wód mineralnych, zwanych przez górali szczawami. To właśnie od nich pochodzi nazwa miasta. 

Pierwszą wzmiankę o Szczawnicy można znaleźć w archiwach z 1413 r., ale dopiero w XIX w. miejscowość stała się znana – dzięki leczniczym zdrojom, przy których w roku 1828 Józefina i Stefan Szalayowie zaczęli tworzyć uzdrowisko. Wykupili ziemię od władz austriackich, władających tutaj od czasu pierwszego rozbioru Polski. Szalayowie przeprowadzili szereg inwestycji, jednak prawdziwy rozkwit Szczawnica zawdzięcza staraniom ich syna – Józefa Szalaya, który po śmierci ojca zrezygnował z kariery urzędniczej i w 1839 r. przejął zarząd nad Zakładem Wód Mineralnych. Odbył wiele podróży do uzdrowisk zagranicznych, a zaobserwowane rozwiązania wprowadzał w Szczawnicy. Wzniósł według własnych projektów pierwsze budynki zdrojowe i kaplicę, urządził Park Górny, zakrył koryto Szczawnego Potoku pod dzisiejszym placem Dietla i zadbał o reklamę uzdrowiska. W 1848 r. utworzył stanowisko głównego lekarza zdrojowego i uruchomił aptekę. I tak z niewielkiej osady powstał znany kurort z dobrze prosperującym Zakładem Wód Mineralnych, który Józef Szalay zapisał w testamencie krakowskiej Akademii Umiejętności, „aby to zdrojowisko pod opiekuńczym wpływem mężów nauki coraz wyżej wzrastało dla pomyślności kraju”. W 1884 r. Akademia wybudowała Dworek Gościnny (Kursalon), gdzie urządzano bale z polskimi tańcami. Dochody z uroczystych wydarzeń zawsze przeznaczano na szczytne cele. Otworzono bogato wyposażoną bibliotekę i czytelnię z ponad 30 czasopismami, była też sala teatralna i fortepianowa. W dworku tętniło życie kulturalne i artystyczne, występowali tu Helena Modrzejewska, Mieczysław Frenkiel, Aleksander Zelwerowicz, Stefan Jaracz, Juliusz Osterwa czy Kazimierz Opaliński.

Niestety Akademia Umiejętności nie poradziła sobie z administrowaniem uzdrowiskiem na dłuższą metę, więc w 1909 r. sprzedała je właścicielowi dóbr Nawojowej – hrabiemu Adamowi Stadnickiemu, który z pasją starał się przywrócić mu dawną świetność. W latach 30. XIX w. zmodernizował ujęcia wód mineralnych, zbudował dworzec autobusowy, nowoczesne Inhalatorium z pierwszymi w Polsce komorami pneumatycznymi, komfortowy pensjonat Pod Modrzewiami, elektrownię i kanalizację. Dzięki jego przedsiębiorczości Szczawnica była określana mianem królowej polskich wód i uwielbiana przez przedwojenną śmietankę towarzyską i artystyczną. Prosperowała aż do wybuchu II wojny światowej. 

Stadnicki wraz z całą rodziną działał w konspiracji wojennej i włączał się w akcje Armii Krajowej, za co w 1942 r. został odznaczony przez rząd londyński Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami. W roku 1945, tuż po wojnie, państwo skonfiskowało majątek w Nawojowej, a w 1948 przejęło uzdrowisko w Szczawnicy. Stadnicki razem z żoną przeniósł się do Osoli pod Wrocławiem. Jego córka Helena wraz z mężem Antonim Mańkowskim (żołnierzem AK, więzionym za działalność konspiracyjną w Krakowie i obozie koncentracyjnym Flossenbürg) i dziećmi osiadła pod Zakopanem, Antoni otrzymał bowiem zatrudnienie w Tatrzańskim Parku Narodowym. Duża część rodzin Stadnickich i Mańkowskich rozjechała się po świecie. 

Po wojnie w Szczawnicy leczono głównie choroby zawodowe górników i hutników. Istniejące domy przekazano Państwowemu Przedsiębiorstwu Uzdrowisko Szczawnica, które w 1960 r. zbudowało sanatorium Hutnik, a w 1963 r. – Prewentorium Górnicze z salą kinową. W roku 1969 w samym centrum Szczawnicy otworzono dom towarowy Halka, połączony z restauracją i kawiarnią. Dwa lata później w dawnej luksusowej willi Szalaya, noszącej nazwę Pałac, znalazła swoje miejsce ekspozycja historyczno-etnograficzna Muzeum Pienińskiego (która pozostała tu do 2013 r.). 

Od połowy lat 80. XX w. uzdrowisko zaczęło popadać w ruinę – nieużytkowane budynki niszczały lub były sprzedawane prywatnym właścicielom. W 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny przywrócił spadkobiercom Adama Stadnickiego prawa do majątku zawłaszczonego przez państwo. Dotyczyło to również rodziny Mańkowskich, która utworzyła spółkę Thermaleo i w 2005 r. uzyskała większościowy pakiet akcji spółki Uzdrowisko Szczawnica, a w 2014 r. nabyła od Skarbu Państwa pozostałe akcje, co zakończyło proces reprywatyzacji. Thermaleo zakupiło także kilka obiektów wybudowanych po II wojnie światowej, m.in. sanatoria Hutnik i Papiernik. 

W 2006 r. Andrzej Mańkowski, wnuk hrabiego Adama Stadnickiego i syn Antoniego Mańkowskiego, rozpoczął inwestycje w Szczawnicy. Jego dzieci – synowie Krzysztof i Nicolas oraz córka Helena – prowadzą odbudowę i rewitalizację uzdrowiska, chcąc przywrócić mu dawny splendor. Rodzina Mańkowskich powróciła do wizji pradziadka Adama, by stworzyć w Szczawnicy kurort z pełną gamą zabiegów przyrodoleczniczych, najlepszymi sanatoriami, restauracjami i hotelami o najwyższym standardzie usług. Cel jest realizowany za sprawą spółki Thermaleo, której działania koncentrują się w sektorach hotelarskim, gastronomicznym i turystycznym. Istotne znaczenie dla rozwoju Szczawnicy ma również mecenat rodziny nad rozwojem kultury i promocją dziedzictwa regionu, co jest możliwe dzięki powołanej w 2013 r. Fundacji Andrzeja Mańkowskiego – Szczawnica.

Mańkowscy sukcesywnie przywracają zabytkową architekturę kurortu. W 2008 r. została odbudowana wschodnia pierzeja placu Dietla – tzw. Dom nad Zdrojami, mieszczący dziś Pijalnię Szczawnickich Wód Mineralnych z Galerią Pijalni Wód oraz kawiarnią Café Helenka. W roku 2009 odrestaurowano rodzinną willę Pod Modrzewiami, którą udostępniono gościom jako pięciogwiazdkowy Modrzewie Park Hotel. W 2010 r. odbyło się otwarcie Muzeum Uzdrowiska, a w 2011 r. zakończyła się odbudowa słynnego Dworku Gościnnego. W roku 2012 m.in. zrealizowano projekt rewitalizacji Parku Dolnego i Górnego oraz wyremontowano zabytkową willę Marta. Rewitalizacja szczawnickiego kurortu nadal trwa, w najbliższych latach będą sukcesywnie przywracane kolejne obiekty. Na rok 2020 zaplanowane jest otwarcie modernistycznego hotelu Pieniny Grand, który powstaje w miejscu dawnego sanatorium Hutnik. Obiekt udostępni swoim gościom Sky Bar, znajdujący się na 13. piętrze budynku, skąd będzie można podziwiać panoramę Pienin.

Marzena Tataj

Czytaj także

Najbardziej aktualne informacje o nowościach i promocjach
w naszym sklepie wprost na Twoją skrzynkę pocztową!

Administratorem Państwa danych osobowych jest Fundacja Best Place Europejski Instytut Marketingu Miejsc z siedzibą w Warszawie (00-033), przy ul. Górskiego 1. Z administratorem danych można się skontaktować poprzez adres e-mail: bestplace@bestplaceinstitute.org, telefonicznie pod numerem +48 22 201 26 94 lub pisemnie na adres Fundacji.

Państwa dane są i będą przetwarzane w celu wysyłki newslettera, na podstawie prawnie uzasadnionego interesu administratora. Uzasadnionymi interesami administratora jest prowadzenie newslettera i informowanie osób zainteresowanych o działaniach Fundacji.

Dane osobowe będą udostępniane do wglądu dostawcom usług IT w zakresie niezbędnym do utrzymania infrastruktury IT.

Państwa dane osobowe będą przetwarzane wyłącznie przez okres istnienia prawnie uzasadnionego interesu administratora, chyba że wyrażą Państwo sprzeciw wobec przetwarzania danych w wymienionym celu.

Uprzejmie informujemy, iż przysługuje Państwu prawo do żądania od administratora dostępu do danych osobowych, do ich sprostowania, do usunięcia, prawo do ograniczenia przetwarzania, do sprzeciwu na przetwarzanie a także prawo do przenoszenia danych (o ile będzie to technicznie możliwe). Przysługuje Państwu także możliwość skargi do Urzędu Ochrony Danych Osobowych lub do właściwego sądu.

Podanie danych jest niezbędne do subskrypcji newslettera, niepodanie danych uniemożliwi wysyłkę.